GİRİŞ: Türkiye’de her yıl binlerce çalışan, zorunlu askerlik görevini yerine getirmek için iş hayatına ara veriyor. Özellikle bedelli askerlik uygulamasının kalıcı hale gelmesiyle birlikte, en çok merak edilen sorulardan biri şudur: "21 gün sürecek temel eğitim için işten ayrılan biri kıdem tazminatı alabilir mi?" Bu makalede, İş Kanunu ve güncel Yargıtay kararları ışığında bedelli askerlikte tazminat haklarınızı tüm detaylarıyla ele alıyoruz.
A. ASKERLİK NEDENİYLE İŞTEN AYRILACAĞIM KIDEM TAZMİNATI ALABİLİR MİYİM?
Hukuki olarak askerlik hizmeti, iş sözleşmesinin feshi için haklı bir neden olarak kabul edilir. 1475 sayılı İş Kanunu’nun yürürlükte kalan 14. maddesi uyarınca; muvazzaf askerlik hizmeti dolayısıyla işten ayrılan işçiler kıdem tazminatına hak kazanır. Bedelli askerlik, süresi ne kadar kısa olursa olsun (21 gün veya daha farklı süreler) yasal olarak "muvazzaf askerlik" kapsamında değerlendirilir. Dolayısıyla, bedelli askerlik yapacak çalışanların da kıdem tazminatı alma hakkı mevcuttur.
Bedelli askerlik nedeniyle tazminat alabilmek için şu iki temel şartı sağlamanız gerekir:
1. En Az 1 Yıllık Kıdem: Aynı işverene bağlı işyerlerinde en az 1 tam yıl çalışmış olmanız gerekir.
2. Askerlik Sebebiyle Fesih: İşten ayrılma dilekçenizde gerekçenizi açıkça "askerlik hizmeti" olarak belirtmelisiniz.
B. BEDELLİ ASKERLİK NEDENİYLE İŞTEN AYRILIRKEN DİKKAT! İSTİFA MI? ÜCRETSİZ İZİN Mİ?
7146 sayılı Kanun ile bedelli askerlik yapanlara iki seçenek sunulmuştur. Bu seçim, tazminat alıp almayacağınızı belirler:
1. İşçi, askerlik sevk belgesini sunarak işten ayrılabilir. Bu durumda işveren kıdem tazminatını ödemek zorundadır. Ancak bu yolla iş akdi sona erdiği için işverenin askerlik dönüşü kişiyi geri işe alma zorunluluğu yoktur.
2. Ücretsiz İzinli Sayılmak: Kanun gereği bedelli askerlik süresince işçi "ücretsiz izinli" sayılabilir. Bu durumda iş akdi feshedilmez, sadece askıya alınır. Askerlik dönüşü işçi görevine devam eder ancak bu seçenekte kıdem tazminatı ödenmez.
C. ASKERLİK NEDENİYLE İŞTEN AYRILIRKEN İHBAR SÜRESİNE UYMAM GEREKİR Mİ?
Askerlik nedeniyle işten ayrılan çalışanlar için ihbar süresi zorunluluğu yoktur. Yani, askerlik sevk belgeniz elinize ulaştığında işverene önceden haber verme yükümlülüğünüz bulunmadan sözleşmenizi feshedebilirsiniz. Ancak işçi, askerlik nedeniyle ayrıldığı için ihbar tazminatı alamaz. İşveren de işçiden ihbar süresine uymadığı gerekçesiyle ihbar tazminatı talep edemez.
D. ASKERLİK NEDENİYLE TAZMİNAT ALARAK AYRILMAK MI? ÜCRETSİZ İZNE AYRILMAK MI? HANGİSİ DAHA AVANTAJLI?
Aşağıdaki karşılaştırma, bedelli askerlik sürecinde hangi yolun sizin için daha avantajlı olduğunu belirlemenize yardımcı olacaktır:
1. KIDEM TAZMİNATI YÖNÜNDEN:
İSTİFA HALİNDE; İşçinin en az 1 yıllık kıdemi varsa ve askerlik nedeniyle iş sözleşmesini sona erdirmişse kıdem tazminatına hak kazanır ve iş ilişkisi sona erer. ÜCRETSİZ izin halinde; iş sözleşmesi devam ettiği için kıdem tazminatı hakkı doğmaz.
2. İŞE DÖNÜŞ AÇISINDAN;
İstifa halinde, İşverenin inisiyatifindedir askerlik nedeniyle işten ayrılan işçinin öncelik hakkı bulunmaktadır. Ücretsiz izin halinde, işten ayrılmadığından kadrosu korunur.
E. SONUÇ VE ÖNERİ
Özetle, bedelli askerlik hizmeti her ne kadar kısa süreli bir temel eğitimden ibaret olsa da, hukukumuzda muvazzaf askerlik kapsamında değerlendirilmekte ve işçiye iş sözleşmesini haklı nedenle feshederek kıdem tazminatını alma hakkı tanımaktadır. Ancak bu süreçte işçinin "istifa ederek tazminatını alma" veya "ücretsiz izin kullanarak kadrosunu koruma" seçeneklerinden hangisini tercih edeceği, hem ekonomik beklentilerine hem de kariyer planlamasına göre değişkenlik gösterir.
Askerlik nedeniyle işten ayrılma süreci, sadece bir dilekçe vermekle sınırlı değildir. Sevk belgesinin (sülüs) ibraz zamanı, dilekçedeki ifadelerin hukuki niteliği, sürelerin doğru yönetilmesi ve yıllık izin gibi diğer yan hakların hesaplanması gibi teknik detaylar büyük önem taşır. Usulüne uygun yapılmayan fesih bildirimleri veya eksik hazırlanan belgeler, haklı olduğunuz bir durumda dahi ciddi hak kayıplarına ve uzun süren iş davalarına yol açabilir.
Bu sürecin karmaşık yapısı ve işverenle yaşanabilecek olası uyuşmazlıklar göz önüne alındığında, haklarınızı eksiksiz korumak adına sürecin en başından itibaren uzman bir iş hukuku avukatı ile çalışmanızı tavsiye ederiz. Profesyonel hukuki destek almak, sadece tazminatınızı garanti altına almanızı sağlamaz, aynı zamanda askerlik dönüşü işe başlama haklarınızın da yasal zeminini hazırlar.
A. ASKERLİK NEDENİYLE İŞTEN AYRILACAĞIM KIDEM TAZMİNATI ALABİLİR MİYİM?
Hukuki olarak askerlik hizmeti, iş sözleşmesinin feshi için haklı bir neden olarak kabul edilir. 1475 sayılı İş Kanunu’nun yürürlükte kalan 14. maddesi uyarınca; muvazzaf askerlik hizmeti dolayısıyla işten ayrılan işçiler kıdem tazminatına hak kazanır. Bedelli askerlik, süresi ne kadar kısa olursa olsun (21 gün veya daha farklı süreler) yasal olarak "muvazzaf askerlik" kapsamında değerlendirilir. Dolayısıyla, bedelli askerlik yapacak çalışanların da kıdem tazminatı alma hakkı mevcuttur.
Bedelli askerlik nedeniyle tazminat alabilmek için şu iki temel şartı sağlamanız gerekir:
1. En Az 1 Yıllık Kıdem: Aynı işverene bağlı işyerlerinde en az 1 tam yıl çalışmış olmanız gerekir.
2. Askerlik Sebebiyle Fesih: İşten ayrılma dilekçenizde gerekçenizi açıkça "askerlik hizmeti" olarak belirtmelisiniz.
B. BEDELLİ ASKERLİK NEDENİYLE İŞTEN AYRILIRKEN DİKKAT! İSTİFA MI? ÜCRETSİZ İZİN Mİ?
7146 sayılı Kanun ile bedelli askerlik yapanlara iki seçenek sunulmuştur. Bu seçim, tazminat alıp almayacağınızı belirler:
1. İşçi, askerlik sevk belgesini sunarak işten ayrılabilir. Bu durumda işveren kıdem tazminatını ödemek zorundadır. Ancak bu yolla iş akdi sona erdiği için işverenin askerlik dönüşü kişiyi geri işe alma zorunluluğu yoktur.
2. Ücretsiz İzinli Sayılmak: Kanun gereği bedelli askerlik süresince işçi "ücretsiz izinli" sayılabilir. Bu durumda iş akdi feshedilmez, sadece askıya alınır. Askerlik dönüşü işçi görevine devam eder ancak bu seçenekte kıdem tazminatı ödenmez.
C. ASKERLİK NEDENİYLE İŞTEN AYRILIRKEN İHBAR SÜRESİNE UYMAM GEREKİR Mİ?
Askerlik nedeniyle işten ayrılan çalışanlar için ihbar süresi zorunluluğu yoktur. Yani, askerlik sevk belgeniz elinize ulaştığında işverene önceden haber verme yükümlülüğünüz bulunmadan sözleşmenizi feshedebilirsiniz. Ancak işçi, askerlik nedeniyle ayrıldığı için ihbar tazminatı alamaz. İşveren de işçiden ihbar süresine uymadığı gerekçesiyle ihbar tazminatı talep edemez.
D. ASKERLİK NEDENİYLE TAZMİNAT ALARAK AYRILMAK MI? ÜCRETSİZ İZNE AYRILMAK MI? HANGİSİ DAHA AVANTAJLI?
Aşağıdaki karşılaştırma, bedelli askerlik sürecinde hangi yolun sizin için daha avantajlı olduğunu belirlemenize yardımcı olacaktır:
1. KIDEM TAZMİNATI YÖNÜNDEN:
İSTİFA HALİNDE; İşçinin en az 1 yıllık kıdemi varsa ve askerlik nedeniyle iş sözleşmesini sona erdirmişse kıdem tazminatına hak kazanır ve iş ilişkisi sona erer. ÜCRETSİZ izin halinde; iş sözleşmesi devam ettiği için kıdem tazminatı hakkı doğmaz.
2. İŞE DÖNÜŞ AÇISINDAN;
İstifa halinde, İşverenin inisiyatifindedir askerlik nedeniyle işten ayrılan işçinin öncelik hakkı bulunmaktadır. Ücretsiz izin halinde, işten ayrılmadığından kadrosu korunur.
E. SONUÇ VE ÖNERİ
Özetle, bedelli askerlik hizmeti her ne kadar kısa süreli bir temel eğitimden ibaret olsa da, hukukumuzda muvazzaf askerlik kapsamında değerlendirilmekte ve işçiye iş sözleşmesini haklı nedenle feshederek kıdem tazminatını alma hakkı tanımaktadır. Ancak bu süreçte işçinin "istifa ederek tazminatını alma" veya "ücretsiz izin kullanarak kadrosunu koruma" seçeneklerinden hangisini tercih edeceği, hem ekonomik beklentilerine hem de kariyer planlamasına göre değişkenlik gösterir.
Askerlik nedeniyle işten ayrılma süreci, sadece bir dilekçe vermekle sınırlı değildir. Sevk belgesinin (sülüs) ibraz zamanı, dilekçedeki ifadelerin hukuki niteliği, sürelerin doğru yönetilmesi ve yıllık izin gibi diğer yan hakların hesaplanması gibi teknik detaylar büyük önem taşır. Usulüne uygun yapılmayan fesih bildirimleri veya eksik hazırlanan belgeler, haklı olduğunuz bir durumda dahi ciddi hak kayıplarına ve uzun süren iş davalarına yol açabilir.
Bu sürecin karmaşık yapısı ve işverenle yaşanabilecek olası uyuşmazlıklar göz önüne alındığında, haklarınızı eksiksiz korumak adına sürecin en başından itibaren uzman bir iş hukuku avukatı ile çalışmanızı tavsiye ederiz. Profesyonel hukuki destek almak, sadece tazminatınızı garanti altına almanızı sağlamaz, aynı zamanda askerlik dönüşü işe başlama haklarınızın da yasal zeminini hazırlar.